I Jeo-Ekonomi ve Darboğazlar Asya-Pasifik

Rabat'tan Okuma: Sınır Ötesi Ödeme Altyapısı Üç Ayrı Bloğa Doğru Ayrışıyor

Kurum: Policy Center for the New South
Yazar: Hung Q. Tran
Ülke · dil: Fas · İngilizce
Bağ: OCP destekli düşünce kuruluşu (Rabat)

Özet

Policy Center for the New South'un 17 Eylül 2026 tarihli politika notu, sınır ötesi ödeme altyapısını artık teknik bir verimlilik konusu değil, üç ayrı ticaret alanının şekillendiği jeopolitik bir yarış olarak okuyor. Çin merkezli kanatta mBridge, 2022'deki 164 işlem ve 22 milyon dolarlık hacminden 2025'te 4.000 işlem ve 55,5 milyar dolara çıkmış; yönlendirme para birimi olarak renminbi payı %95 seviyesinde. BIS'in 2024'te projeden çekilmesi, girişimin ağırlığını daha da Çin tarafına kaydırmış. CIPS'in 190 ülke ve bölgede 1.700'ü aşkın uluslararası üyesi bulunuyor ve günlük işlem hacmi 180 milyar doları geçiyor. Çin sınır ötesi tahsilat ve ödemelerinin %60'a varan bölümünü renminbiyle kapatıyor; bu oran 2017'de %10'du. Buna karşılık renminbi küresel SWIFT ödemelerinin yalnızca yaklaşık %3'ünü, ticaret finansmanının %8'ini oluşturuyor; PBoC'nin 40 merkez bankasıyla kurduğu takas hatlarının toplam taahhüdü 500 milyar dolar civarında.

ABD ve G7 tarafındaki Agora'da Temmuz 2026'da 28 finansal kurum gerçek değerli işlemleri tamamlamış; toplam tutar 800.000 İsviçre frangı, yani yaklaşık 1 milyon dolar ve ortalama mutabakat süresi 80 saniye. Üçüncü kanat olan Nexus'ta ise BRICS'in 11 üye ülkesindeki anlık ödeme sistemlerinin son 18 ayda 10 trilyon dolarlık işlem taşıdığı, Endonezya'nın 2 Şubat 2026'da resmen katıldığı, şema yönetimi için Nexus Global Payment şirketinin Mart 2025'te kurulduğu aktarılıyor. Yazar, parçalanmanın bedelini de rakamlandırıyor: IMF'ye göre uzun vadede küresel büyümede %7'ye varan kayıp, 2022'den bu yana jeopolitik olarak uzak bloklar arasında ticarette yaklaşık %12, doğrudan yatırımda %20 gerileme. G20 yol haritasının perakende sınır ötesi ödemelerin %75'ini bir saat içinde sonuçlandırma ve maliyeti işlem tutarının %1'inin altına indirme hedefi, bu bölünme sürerse ulaşılabilirliğini yitiriyor.

Notun ana savı, üç projenin birbirinin yerine geçmeyip birbirine paralel büyümesi: dolar merkezli sistemden kopuş ani bir yer değiştirme değil, kademeli bir kanal çoğalması biçiminde ilerliyor.

Kör nokta

Nota göre ölçü hacim ve işlem sayısı; oysa mBridge ile Agora rakamları pilot ölçekte ve SWIFT'in günlük akışıyla kıyaslanabilir değil, bu da yükseliş eğrisini olduğundan hızlı gösterebiliyor. Nexus için verilen 10 trilyon dolar, sınır ötesi değil büyük ölçüde yurt içi anlık ödeme hacmini kapsıyor olabilir. Sermaye kontrollerinin ve dönüştürülebilirlik sınırlarının bu ağların tavanını nasıl belirlediği işlenmiyor; Afrika ödeme sistemlerinin yeri neredeyse hiç görünmüyor.

Talay değerlendirmesi

Sonuç

Ödeme altyapısı, tarife ve yaptırım kadar somut bir güç aracına dönüşüyor ve bölünme tek bir kopuş anıyla değil paralel kanalların çoğalmasıyla ilerliyor. mBridge'in bir yılda 22 milyon dolardan 55,5 milyar dolara çıkması hız gösteriyor, ancak renminbinin SWIFT ödemelerindeki yaklaşık %3'lük payı tavanın hâlâ düşük olduğunu söylüyor. En olası yön, dolarlı sistemin merkez kalmaya devam ettiği ama bölgesel kanalların kendi ticaret alanlarında hızla kalınlaştığı çok katmanlı bir düzen.

Olası etkiler

Yaptırım gücüOlumsuzOrta vade
CIPS'in 190 ülkedeki 1.700'ü aşkın üyesi ve günlük 180 milyar doları aşan hacmi, dolar kanalını kapatmaya dayalı yaptırımların etkisini kademeli olarak aşındırıyor.
Ticaret maliyetiOlumsuzOrta vade
Bloklar arası ticarette %12, doğrudan yatırımda %20 gerileme, ödeme altyapısının ayrışmasının maliyetini şimdiden faturaya yazıyor.
Orta boy ekonomilerOlumluKısa vade
Endonezya'nın Nexus'a katılımı gibi adımlar, tek bir bloğa bağlanmadan birden çok kanala üye olan ülkelere pazarlık alanı açıyor.
Küresel büyümeOlumsuzUzun vade
IMF'nin %7'ye varan potansiyel büyüme kaybı tahmini, parçalanmanın bedelinin finansal verimlilikten çok reel üretimde çıkacağını gösteriyor.

İhtimaller

1
Paralel kanallar kalınlaşır, dolar merkez kalır%55
Üç proje de büyür, ticaret bloklara göre kanal seçer; renminbinin SWIFT payı tek haneli kalmaya devam eder.
İzlenecek: Renminbinin küresel SWIFT ödemelerindeki %3'lük payının ve ticaret finansmanındaki %8'lik payının yönü
2
Çin kanadı belirgin sıçrama yapar%25
mBridge ve CIPS hacimleri pilot ölçekten çıkar, Çin'in renminbiyle kapattığı sınır ötesi ödeme oranı %60'ın üzerine yerleşir.
İzlenecek: CIPS'in günlük 180 milyar dolarlık hacminin ve mBridge'in yıllık 55,5 milyar dolarlık tutarının bir sonraki raporlamadaki seviyesi
3
Birlikte çalışabilirlik ağır basar%20
G20 hedefleri etrafında kanallar birbirine bağlanır, bölünme teknik standart düzeyinde kısmen geri alınır.
İzlenecek: Perakende sınır ötesi ödemelerde bir saat içinde sonuçlanma oranının %75 hedefine yaklaşıp yaklaşmadığı

Olasılıklar kaynaklara dayanan kalibre yargıdır, ölçüm değildir; yeni bilgiyle güncellenir. Yatırım tavsiyesi değildir.

Orijinal yayın: policycenter.ma · 17 Eylül 2026

Bu sayfa kurumun görüşünü özetler ve Talay Insight'ın görüşünü yansıtmaz. Doğrudan alıntı yapılmamıştır.