Pretoria'dan Okuma: Afrika Grubu Vergi Kural Koyuculuğunu OECD'den BM'ye Taşımaya Çalışıyor

Özet

ISS Today'de 11 Eylül 2026'da yayımlanan analiz, Afrika ülkelerinin BM'de yürüttüğü Uluslararası Vergi İşbirliği Çerçeve Sözleşmesi müzakeresini kazanan-kaybeden hesabıyla anlatıyor. Temel mesele teknik değil kurumsal: kural koyma yetkisinin 38 gelişmiş ekonomiden oluşan OECD'de mi kalacağı, yoksa her üye devletin oy hakkı bulunduğu BM çatısına mı geçeceği. 2021'de ortaya konan ve 140'tan fazla ülkenin desteklediği OECD-G20 iki sütunlu çözümünün, çok uluslu şirketleri kazancı elde ettikleri yerde vergilendirme vaadini tutmadığı savunuluyor. Metne göre müzakereler resmi takvimin kabaca yarısında; eş başkanlar çerçeve sözleşmesinin yanı sıra sınır ötesi hizmetler ve vergi uyuşmazlıklarının çözümü için iki ek protokol taslağını dolaşıma sokmuş durumda.

Çatışma üç maddede düğümleniyor. Vergilendirme haklarının adil dağılımını düzenleyen 5. madde için Afrika Grubu, pazarın bulunduğu yer ya da gelirin doğduğu yer gibi tek bir unsurun vergilendirme hakkı doğurmasına yetmesini istiyor; mevcut taslağın muğlak dilinin şirketlere boşluk bıraktığını söylüyor. Yüksek servetli bireyleri kapsayan 6. maddede 'koordineli yaklaşımları araştırmak' ifadesinin 'geliştirmek ve uygulamak' olarak sertleştirilmesi talep ediliyor. Vergi kaynaklı yasa dışı finansal akışları hedefleyen 7. maddeye ise İrlanda başta olmak üzere OECD ve AB üyeleri, yasal vergiden kaçınma ile kaçakçılığın karıştırıldığı gerekçesiyle itiraz ediyor. İrlanda ve İtalya hedeflerin yalnızca başlangıç bölümünde yer almasını savunurken, Afrika Grubu ve Hindistan bağlayıcı olması için sözleşme gövdesinde durmasını istiyor. Afrika Vergi İdaresi Forumu'nun eski icra sekreteri Logan Wort, başarı için üç kazanım sayıyor: taraflar konferansında çoğunlukla karar, çatışan ikili anlaşmalarda otomatik uyum mekanizması ve fiziki varlık şartı aramadan brüt stopajla uzaktan hizmetleri vergilendirme hakkı.